Keratoliza dziobata
Keratoliza dziobata stóp: przyczyny, objawy i leczenie
Keratoliza dziobata to bakteryjna infekcja skóry stóp. Rozwija się najczęściej w warunkach wilgoci i długotrwałego zamknięcia stopy w obuwiu. Choroba dotyczy warstwy rogowej naskórka i objawia się charakterystycznymi, drobnymi ubytkami przypominającymi kraterki. Mimo nieprzyjemnego wyglądu i silnego zapachu, keratoliza dziobata jest schorzeniem powierzchownym. Dobrze reaguje na leczenie, jeśli zostanie prawidłowo rozpoznana.
Czym jest keratoliza dziobata
Keratoliza dziobata (łac. keratolysis punctata, w literaturze anglojęzycznej pitted keratolysis) to przewlekła, powierzchowna infekcja bakteryjna. Zmiany obejmują warstwę rogową naskórka na podeszwowej stronie stóp, rzadziej na dłoniach. Zmiany mają postać płytkich, okrągłych ubytków o średnicy od dwóch do czterech milimetrów. Mogą zlewać się w większe, nieregularne obszary. Skórze towarzyszy zwykle silny, nieprzyjemny zapach. Pacjenci często mylą to schorzenie z grzybicą stóp, chociaż keratoliza dziobata jest wywoływana przez bakterie, nie przez grzyby.
Jak dochodzi do rozwoju zmian
Za większość przypadków keratolizy dziobatej odpowiadają bakterie Gram dodatnie, przede wszystkim Kytococcus sedentarius, dawniej klasyfikowany jako Micrococcus sedentarius. Poza nim izolowane bywają także Corynebacterium, Dermatophilus congolensis oraz Actinomyces. Bakterie te w sprzyjających warunkach namnażają się i wytwarzają proteinazy, które niszczą warstwę rogową naskórka, tworząc charakterystyczne dołki. Badania nad Kytococcus sedentarius wykazały, że bakteria ta produkuje dwa enzymy proteolityczne. Enzymy te rozkładają keratynę zawartą w zrogowaciałym naskórku. Potwierdza to hipotezę, że to właśnie ten mikroorganizm odpowiada za powstawanie charakterystycznych ubytków obserwowanych w keratolizie dziobatej. Enzymy te działają najskuteczniej w warunkach wilgotnych i lekko zasadowych. Dlatego zmiany rozwijają się przede wszystkim tam, gdzie skóra jest długo wilgotna.
Objawy i czynniki sprzyjające
Keratoliza dziobata rozwija się najczęściej na piętach oraz na przednich częściach podeszwy, czyli w miejscach największego nacisku. Zmianom towarzyszy biaława, rozmiękczona skóra oraz intensywny, drażniący zapach, który bywa przyczyną znacznego dyskomfortu społecznego. Sama infekcja zwykle nie boli, jednak w bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się pieczenie lub tkliwość przy chodzeniu. Do głównych czynników sprzyjających rozwojowi keratolizy dziobatej należą nadmierna potliwość stóp oraz długotrwałe noszenie zamkniętego, nieprzewiewnego obuwia. Dodatkowo znaczenie ma podwyższone pH skóry. Dlatego schorzenie to szczególnie często dotyka osób intensywnie trenujących, żołnierzy oraz pracowników noszących obuwie ochronne przez wiele godzin dziennie. Nadpotliwość stóp bywa więc zarówno czynnikiem wywołującym, jak i podtrzymującym infekcję. Warto to uwzględnić przy planowaniu pielęgnacji, o czym pisaliśmy szerzej w artykule o nadpotliwości stóp.
Leczenie keratolizy dziobatej
Podstawą leczenia keratolizy dziobatej jest eliminacja bakterii odpowiedzialnych za infekcję oraz ograniczenie wilgoci na powierzchni skóry. W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się miejscowe antybiotyki, takie jak erytromycyna, klindamycyna czy kwas fusydowy. Preparaty te podaje się zwykle dwa razy dziennie przez dwa do czterech tygodni. Skuteczne bywają również preparaty z nadtlenkiem benzoilu, które łączą działanie przeciwbakteryjne z delikatnym złuszczaniem nadmiaru zrogowaciałego naskórka. W przypadkach, w których keratolizie dziobatej towarzyszy nasilona potliwość, pomocne jest dodatkowe zastosowanie preparatów z chlorkiem glinu, ograniczających aktywność gruczołów potowych. Jedno z badań wykazało, że po zastosowaniu żelu z erytromycyną ustąpiła nie tylko infekcja, ale też towarzysząca jej nadpotliwość. Sugeruje to, że nadmierne pocenie bywa wtórne wobec zaburzenia pracy gruczołów potowych. Wszystkie preparaty z tej grupy wymagają zalecenia lekarza lub podologa, ponieważ dobór substancji i czas stosowania zależą od nasilenia zmian.
Naturalne surowce wspierające pielęgnację stóp
Poza leczeniem farmakologicznym duże znaczenie ma codzienna pielęgnacja ograniczająca wilgoć na powierzchni skóry. To właśnie wilgotne środowisko sprzyja namnażaniu bakterii odpowiedzialnych za keratolizę dziobatą. W recepturach kosmetyków do stóp coraz częściej wykorzystuje się w tym celu surowce roślinne o udokumentowanych właściwościach.
Olejek z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) jest szeroko opisywany w literaturze naukowej jako surowiec o silnym działaniu wobec bakterii Gram dodatnich. Dzieje się tak, ponieważ zaburza integralność ich błony komórkowej. Podobnie kora dębu szypułkowego zawiera garbniki o właściwościach ściągających. Surowiec ten od dawna wykorzystuje się w pielęgnacji stóp narażonych na nadmierną potliwość, ponieważ ogranicza nadmierne wydzielanie potu i wspiera uczucie suchości skóry. Zbliżone działanie ściągające wykazuje szałwia lekarska, której garbniki obkurczają gruczoły potowe, dzięki czemu bywa składnikiem naturalnych antyperspirantów. Podobny mechanizm opisywany jest w przypadku oczaru wirginijskiego, stosowanego zewnętrznie właśnie ze względu na właściwości zwężające pory i ograniczające wydzielanie potu.
Mentol i kamfora, obecne w wielu kosmetykach chłodzących do stóp, nie działają na bakterie. Dają natomiast wyraźne uczucie świeżości i ulgi po całym dniu spędzonym w zamkniętym obuwiu. Rumianek pospolity ma z kolei właściwości łagodzące, dlatego dobrze sprawdza się przy podrażnionej lub wrażliwej skórze stóp. Aloes z kolei nawilża i koi skórę narażoną na tarcie w obuwiu.
Tego typu surowce znajdują zastosowanie w kosmetykach odświeżających do stóp. Spray Coryne zawiera między innymi olejek z drzewa herbacianego, ekstrakt z kory dębu szypułkowego, olejek eukaliptusowy, mentol oraz kamforę. Dzięki temu wspiera uczucie świeżości i komfortu skóry narażonej na wilgoć. Same surowce nie zastępują jednak leczenia zleconego przez lekarza lub podologa, a jedynie uzupełniają codzienną higienę stóp.
Kiedy udać się do specjalisty
Rozpoznanie keratolizy dziobatej opiera się zazwyczaj na obrazie klinicznym i nie wymaga skomplikowanej diagnostyki. Warto jednak skonsultować się z podologiem lub dermatologiem w kilku sytuacjach. Pierwsza to brak poprawy po trzech tygodniach leczenia miejscowego. Druga to silny ból pojawiający się przy chodzeniu. Trzecia to gorączka lub powiększone węzły chłonne towarzyszące zmianom skórnym, ponieważ takie objawy mogą wskazywać na wtórne zakażenie bakteryjne wykraczające poza samą warstwę rogową naskórka. Specjalista pomoże także wykluczyć inne schorzenia o podobnym obrazie, takie jak grzybica stóp czy erythrasma, które wymagają zupełnie innego leczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy keratoliza dziobata jest zaraźliwa
Keratoliza dziobata nie jest uznawana za wysoce zaraźliwą chorobę. Do jej rozwoju potrzebne są bowiem sprzyjające warunki na skórze, przede wszystkim długotrwała wilgoć. Mimo to zaleca się unikanie chodzenia boso w miejscach publicznych, takich jak baseny czy przebieralnie, do czasu ustąpienia zmian.
Czy keratoliza dziobata ustępuje samoistnie
Samoistne ustąpienie zmian jest możliwe, jednak proces ten bywa długi, a nieprzyjemny zapach oraz dyskomfort utrzymują się przez ten czas. Zastosowanie leczenia miejscowego znacząco skraca czas trwania infekcji, dlatego nie warto go odkładać.
Jak odróżnić keratolizę dziobatą od grzybicy stóp
Keratoliza dziobata daje charakterystyczne, płytkie ubytki w naskórku oraz silny, specyficzny zapach. Grzybica stóp natomiast częściej powoduje łuszczenie, zaczerwienienie i świąd skóry, zwłaszcza w przestrzeniach międzypalcowych. Ostateczne rozróżnienie najlepiej powierzyć podologowi lub dermatologowi.
Podsumowanie
Keratoliza dziobata to powierzchowna infekcja bakteryjna stóp, wywoływana głównie przez Kytococcus sedentarius i bakterie z rodzaju Corynebacterium. Choroba rozwija się w warunkach nadmiernej wilgoci i długotrwałego zamknięcia stopy w obuwiu. Dlatego profilaktyka opiera się przede wszystkim na higienie oraz kontroli potliwości. Leczenie miejscowymi antybiotykami zwykle przynosi szybką poprawę, a odpowiednia pielęgnacja wspierająca suchość skóry pomaga ograniczyć ryzyko nawrotów.
Pielęgnacja wspierająca
Przy problemach z nadmierną potliwością i nieprzyjemnym zapachem stóp pomocny bywa spray Coryne, zawierający olejek z drzewa herbacianego, ekstrakt z kory dębu i mentol. Sprawdź spray Coryne →
Źródła
- Longshaw C.M. i wsp., Kytococcus sedentarius, the organism associated with pitted keratolysis, produces two keratin-degrading enzymes, Journal of Applied Microbiology, 2002: sfamjournals.onlinelibrary.wiley.com
- Pitted Keratolysis: Background, Pathophysiology, Epidemiology, Medscape: emedicine.medscape.com
- Pitted Keratolysis Treatment & Management, Medscape: emedicine.medscape.com
- Pitted Keratolysis, ScienceDirect Topics: sciencedirect.com
- High Potency of Melaleuca alternifolia Essential Oil against Multi-Drug Resistant Gram-Negative Bacteria and Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus, Molecules, 2018: ncbi.nlm.nih.gov
- The 5 best natural antiperspirants for staying dry: supersmart.com
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub podologiem. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj się ze specjalistą.