Bariera hydrolipidowa skóry stóp: co to jest i jak ją wzmocnić
Bariera hydrolipidowa skóry stóp to naturalna struktura ochronna. Zapobiega nadmiernej utracie wody i wnikaniu szkodliwych czynników zewnętrznych. Bariera hydrolipidowa skóry stóp ma jednak swoją specyfikę, odróżniającą ją od skóry reszty ciała. Musi jednocześnie chronić przed przesuszeniem i wytrzymywać codzienne obciążenie mechaniczne całej masy ciała.
Czym jest bariera hydrolipidowa skóry stóp
Bariera hydrolipidowa znajduje się w najbardziej zewnętrznej warstwie naskórka, warstwie rogowej. Składa się z martwych komórek, korneocytów, otoczonych matrycą lipidową. Skóra podeszwowa stóp ma pod tym względem wyjątkowy skład. Badania laboratoryjne ludzkiej warstwy rogowej podeszwy wykazały, że dominującym składnikiem lipidowym są niezestryfikowane sterole. Stanowią one około 43 procent wszystkich lipidów, obok ceramidów (około 20 procent) i wolnych kwasów tłuszczowych (również około 20 procent). To zupełnie inny profil niż w skórze reszty ciała, gdzie proporcje między tymi trzema grupami są zwykle bardziej wyrównane.
Warstwa rogowa na podeszwie jest też wielokrotnie grubsza niż gdziekolwiek indziej na ciele. Ma to bezpośredni związek z funkcją, jaką pełni stopa. Badania biomechaniczne wykazały, że gruba warstwa rogowa chroni przede wszystkim przed urazami typu otarcia i pęcherze. Skład i budowa głębszych warstw naskórka chronią natomiast przed uszkodzeniami wynikającymi z odkształcenia tkanki. Chodzi tu na przykład o odleżyny czy modzele. Innymi słowy, bariera skóry stóp pełni podwójną funkcję: barierową i mechaniczną. Skóra przedramienia nie musi godzić tych dwóch funkcji w takim stopniu.
Co osłabia barierę hydrolipidową stóp
Skóra podeszwowa nie ma gruczołów łojowych. Jej nawilżenie i elastyczność zależą niemal wyłącznie od lipidów warstwy rogowej oraz od potu wydzielanego przez liczne gruczoły ekrynowe, nie od sebum. To sprawia, że stopy są szczególnie podatne na przesuszenie. Dzieje się tak, gdy czynniki zewnętrzne zaburzą równowagę lipidową warstwy rogowej, na przykład długotrwały kontakt z wodą, chodzenie w niewentylowanym obuwiu, wiek, czy niska wilgotność powietrza w sezonie zimowym. Przewlekły nacisk mechaniczny, charakterystyczny dla pięty i śródstopia, dodatkowo przyspiesza produkcję keratyny. Prowadzi to do pogrubienia warstwy rogowej, hiperkeratozy, która przy współistniejącym niedoborze lipidów traci elastyczność i pęka.
Osobną, istotną klinicznie grupą są pacjenci z cukrzycą. Badania na modelach zwierzęcych z cukrzycą typu 1 wykazały zwiększoną przeznaskórkową utratę wody. Wykazały też obniżone nawilżenie warstwy rogowej w porównaniu ze skórą zdrową. Wiąże się to z zaburzeniami metabolizmu ceramidów oraz podwyższonym poziomem cytokin prozapalnych w skórze. Oznacza to, że suchość skóry stóp w cukrzycy nie wynika wyłącznie z neuropatii ograniczającej wydzielanie potu. Wynika też z rzeczywistej, udokumentowanej na poziomie molekularnym dysfunkcji bariery lipidowej. Z tego powodu odbudowa bariery hydrolipidowej ma u diabetyków szczególne znaczenie profilaktyczne, o czym piszemy więcej w artykule o pielęgnacji stóp w cukrzycy.
Jak wzmocnić barierę hydrolipidową stóp
Odbudowa bariery hydrolipidowej opiera się na dostarczeniu skórze składników odpowiadających jej naturalnemu składowi lipidowemu. Warto je uzupełnić o emolienty kompensujące brak sebum na podeszwie. Badania kliniczne pokazują, że miejscowa suplementacja fizjologicznymi lipidami, w tym ceramidami, przywraca prawidłowy profil ceramidowy warstwy rogowej. Wzmacnia też funkcję barierową, poprawiając jednocześnie nawilżenie i zmniejszając wrażliwość skóry na podrażnienia. Przy stopach istotne znaczenie ma też łączenie takich preparatów z humektantami, na przykład mocznikiem. Wiążą one wodę w grubszej niż gdzie indziej warstwie rogowej.
Rola ceramidów i innych składników w recepturach kosmetycznych do stóp
Kompleks ceramidowy złożony z frakcji NP, AP i EOP wraz z cholesterolem i fitosfingozyną odtwarza kluczowe elementy strukturalne przestrzeni międzykomórkowej warstwy rogowej. Masło shea oraz mieszanka olejów roślinnych dostarczają dodatkowych kwasów tłuszczowych. Kompensują one brak naturalnego sebum na podeszwie stóp. Mocznik w umiarkowanym stężeniu działa jako humektant, wiążąc wodę w grubej warstwie rogowej i wspierając jej elastyczność. Nagietek i rumianek łagodzą natomiast podrażnienia towarzyszące przesuszonej, spękanej skórze.
Ta kombinacja składników znajduje się w recepturze Kremu Remi+. Kompleks ceramidowy, mocznik w dawce nawilżającej, masło shea i oleje roślinne dobrze odpowiadają specyfice bariery skóry stóp. Krem łączy odbudowę lipidową z nawilżeniem, bez działania złuszczającego. Takie działanie mogłoby dodatkowo osłabić już cienką, przesuszoną warstwę ochronną.
Jak poznać, że bariera hydrolipidowa stóp jest osłabiona
Typowe objawy to szorstkość, uczucie ściągnięcia skóry, matowy wygląd oraz postępujące rogowacenie, które przy braku pielęgnacji może prowadzić do pękania, zwłaszcza w obrębie pięt.
Czy odbudowa bariery hydrolipidowej stóp wymaga czasu
Tak, regeneracja bariery skórnej przy regularnej, odpowiedniej pielęgnacji przebiega zwykle w ciągu kilku tygodni systematycznego stosowania emolientów i preparatów lipidowo-nawilżających.
Podsumowanie
Bariera hydrolipidowa skóry stóp ma unikalny skład lipidowy i grubość, dostosowane do podwójnej funkcji: ochrony przed przesuszeniem oraz tolerancji stałego obciążenia mechanicznego. Jej osłabienie, nasilane przez brak gruczołów łojowych, nacisk mechaniczny oraz choroby takie jak cukrzyca, można skutecznie wspierać preparatami łączącymi kompleks ceramidowy, emolienty i mocznik w dawce nawilżającej.
Pielęgnacja wspierająca: Do wsparcia osłabionej bariery hydrolipidowej stóp pomocny bywa Krem Remi+, z kompleksem ceramidowym, mocznikiem i bogatą fazą olejową. Sprawdź Krem Remi+ →
Źródła
- Long S.A. i wsp., Individual variation of human plantar stratum corneum lipids, PubMed
- Morphology and composition play distinct and complementary roles in the tolerance of plantar skin to mechanical load, Science Advances, 2019
- Kishimoto Y. i wsp., The ceramide [NP]/[NS] ratio in the stratum corneum is a potential marker for skin properties, PMC
- Barrier Abnormalities in Type 1 Diabetes Mellitus: The Roles of Inflammation and Ceramide Metabolism, ScienceDirect, 2023