Onycholiza paznokci: przyczyny, objawy i leczenie
Onycholiza paznokci to zaburzenie przylegania płytki paznokciowej do łożyska. Definiuje się ją jako oddzielenie dystalnej lub bocznej części płytki od struktur podporowych. W diagnostyce klinicznej istotne znaczenie ma ocena wzorca morfologicznego linii oddzielenia. Widoczna jest ona zarówno gołym okiem, jak i w badaniu dermoskopowym. Onycholiza paznokci najczęściej przebiega bezboleśnie, dlatego bywa lekceważona. Odsłonięta przestrzeń pod płytką stanowi jednak dogodne środowisko dla wtórnych infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
Czym jest onycholiza paznokci
Onycholiza paznokci to zaburzenie przylegania płytki paznokciowej do leżącego pod nią łożyska. W miejscu oddzielenia gromadzi się powietrze. Dlatego oderwana część paznokcia przybiera charakterystyczny, biały lub matowy odcień. W diagnostyce różnicowej istotne znaczenie ma ocena wzorca morfologicznego linii oddzielenia. Wyróżnia się cztery główne wzorce kliniczne: poprzeczny, boczny, w kształcie litery V oraz okrągły. Każdy z nich wiąże się z odmienną, najbardziej prawdopodobną przyczyną. Wzorzec poprzeczny najczęściej towarzyszy przyczynom urazowym. Wzorzec okrągły częściej wskazuje na tło infekcyjne lub zmianę w obrębie macierzy paznokcia.
Onycholiza paznokci może dotyczyć jednej płytki lub wielu jednocześnie. Zajęcie wielu paznokci naraz częściej wskazuje na przyczynę ogólnoustrojową i uzasadnia poszerzoną diagnostykę. Zajęcie pojedynczej płytki zwykle koreluje z lokalnym czynnikiem sprawczym. Najczęściej jest to uraz miejscowy możliwy do ustalenia w wywiadzie.
Przyczyny onycholizy paznokci
Przyczyny onycholizy paznokci dzieli się na kilka głównych kategorii: urazowe, kontaktowe, infekcyjne oraz ogólnoustrojowe.
Urazy i mikrourazy. To najczęstsza przyczyna onycholizy paznokci, szczególnie przy długich paznokciach. Nacisk na wolny brzeg płytki działa jak dźwignia. Stopniowo osłabia to jej przyczepność do łożyska. Ryzyko zwiększają sztuczne paznokcie, agresywne opiłowywanie oraz zbyt intensywne zabiegi manicure. Ten mechanizm odpowiada zwykle za wzorzec poprzeczny lub boczny oddzielenia.
Podrażnienia kontaktowe. Kontakt z substancjami zawartymi w lakierach, klejach czy utwardzaczach do paznokci może podrażniać macierz i łożysko paznokcia poprzez reakcję zapalną. Podobny efekt daje długotrwałe zanurzanie dłoni w wodzie lub detergentach. Osłabia to połączenie między płytką a łożyskiem.
Infekcje grzybicze i bakteryjne. Grzybica paznokci, wywoływana najczęściej przez dermatofity, jest częstą przyczyną onycholizy paznokci. W przestrzeni pod odklejoną płytką mogą rozwijać się także drożdżaki z rodzaju Candida. Rozwijać się tam mogą również bakterie, w tym Pseudomonas aeruginosa, o której piszemy szerzej w osobnym artykule. Infekcje najczęściej odpowiadają za wzorzec okrągły oddzielenia.
Choroby ogólnoustrojowe. Onycholiza paznokci bywa jednym z wczesnych objawów nadczynności tarczycy. Wtedy nazywana jest paznokciami Plummera. Wśród innych możliwych przyczyn wymienia się łuszczycę, egzemę oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza. Ta kategoria przyczyn częściej wiąże się z zajęciem wielu płytek jednocześnie.
Ustalenie przyczyny ma bezpośrednie znaczenie kliniczne. Leczenie onycholizy paznokci różni się bowiem w zależności od tego, czy zmiana wynika z urazu miejscowego, infekcji, czy choroby ogólnoustrojowej.
Objawy onycholizy paznokci
Podstawowym objawem onycholizy paznokci jest bezbolesne odklejanie się płytki od łożyska. Widoczne jest to jako biały lub żółtawy obszar pod paznokciem. [...] Żółte lub białe zabarwienie zwykle wskazuje na infekcję grzybiczą. Zielone lub czarnozielone świadczy natomiast najczęściej o zakażeniu bakterią Pseudomonas aeruginosa. Skóra wokół paznokcia bywa wtedy tkliwa i zaczerwieniona. Sam paznokiec może stać się twardszy i grubszy w miejscu oddzielenia.
Leczenie onycholizy paznokci
Leczenie onycholizy paznokci zależy od zidentyfikowanej przyczyny etiologicznej. W przypadkach związanych z urazem lub podrażnieniem kontaktowym podstawą postępowania jest ograniczenie dalszego uszkadzania płytki. Oznacza to krótkie przycinanie paznokcia, unikanie sztucznych paznokci oraz noszenie rękawic ochronnych przy pracach w wodzie lub z detergentami. Sama odklejona część paznokcia nie przyrasta z powrotem do łożyska. Dlatego zdrowa płytka musi po prostu odrosnąć. Przy paznokciach dłoni trwa to zwykle od czterech do sześciu miesięcy, a przy paznokciach stóp znacznie dłużej.
Jeśli onycholiza paznokci wynika z infekcji grzybiczej, konieczne jest leczenie przeciwgrzybicze, miejscowe lub doustne, w zależności od nasilenia zmian. W przypadku zakażenia bakteryjnego stosuje się odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne. Dobiera się je po ocenie klinicznej lub badaniu mikrobiologicznym. Jeśli onycholiza paznokci towarzyszy chorobie ogólnoustrojowej, na przykład nadczynności tarczycy, leczenie choroby podstawowej jest warunkiem ustąpienia zmian paznokciowych.
Naturalne surowce wspierające pielęgnację paznokci
Poza leczeniem przyczynowym duże znaczenie ma codzienna ochrona płytki paznokciowej przed dalszymi urazami i wilgocią. W recepturach kosmetyków do paznokci wykorzystuje się w tym celu szereg surowców roślinnych o udokumentowanych właściwościach.
Skrzyp polny zawiera krzemionkę w formie biodostępnego kwasu ortokrzemowego. Uczestniczy on w enzymatycznym tworzeniu wiązań krzyżowych między włóknami kolagenu i keratyny. To właśnie te wiązania odpowiadają za wytrzymałość mechaniczną i elastyczność płytki paznokciowej, dlatego niedobór krzemu bywa wiązany z jej kruchością i rozwarstwianiem się. Pantenol, czyli prowitamina B5, po wniknięciu w strukturę paznokcia przekształca się w kwas pantotenowy. Uczestniczy on w metabolizmie komórkowym keratynocytów i wspiera naturalne mechanizmy nawilżania płytki oraz otaczającej skóry. Hydroksypropylochitozan, pochodna naturalnego chitozanu o dodatnim ładunku elektrycznym, wiąże się z ujemnie naładowaną powierzchnią keratyny. Tworzy na płytce cienki, elastyczny film wzmacniający, ułatwiający też głębszą penetrację pozostałych składników aktywnych.
Olej z lnianki siewnej zawiera wysoki udział kwasu alfa-linolenowego z grupy omega-3. Wbudowuje się on w warstwę lipidową otaczającą komórki keratynocytów, wspierając elastyczność i odporność płytki na mikrourazy. Witamina E, czyli tokoferol, działa jako silny antyoksydant. Neutralizuje wolne rodniki generowane przez przewlekłe podrażnienie i chroni lipidy błon komórkowych przed peroksydacją. Olejek z drzewa herbacianego zawiera terpinen-4-ol jako główny składnik aktywny. Związek ten zaburza integralność błony komórkowej bakterii Gram-dodatnich, prowadząc do wycieku zawartości komórki bakteryjnej i jej obumierania. Te trzy surowce, olej z lnianki, witamina E i olejek z drzewa herbacianego, wchodzą w skład Serum Protect+. Wspierają tam codzienną higienę i kondycję płytki narażonej na wilgoć i mikrourazy. Same surowce nie zastępują jednak leczenia zleconego przez lekarza lub podologa.
Kiedy udać się do specjalisty
Warto skonsultować się z podologiem lub dermatologiem, jeśli onycholiza paznokci obejmuje kilka płytek jednocześnie. Może to bowiem wskazywać na przyczynę ogólnoustrojową wymagającą poszerzonej diagnostyki. Konsultacji wymaga też sytuacja, w której pojawia się przebarwienie, ból, obrzęk lub wydzielina spod paznokcia. Sugeruje to nadkażenie bakteryjne lub grzybicze. Ocena wzorca morfologicznego linii oddzielenia przez specjalistę pozwala zawęzić diagnostykę różnicową i dobrać odpowiednie leczenie, zamiast pozostawiać problem bez rozpoznania.
Podsumowanie
Onycholiza paznokci to oddzielenie płytki paznokciowej od łożyska, klasyfikowane według czterech wzorców morfologicznych: poprzecznego, bocznego, w kształcie litery V oraz okrągłego. Może mieć podłoże urazowe, kontaktowe, infekcyjne lub ogólnoustrojowe. Sama zmiana zwykle nie boli, jednak odsłonięta przestrzeń pod paznokciem stanowi dogodne środowisko dla rozwoju infekcji grzybiczych i bakteryjnych. Leczenie zależy od przyczyny, a profilaktyka opiera się przede wszystkim na ochronie paznokcia przed urazami i nadmierną wilgocią.
Pielęgnacja wspierająca
Przy pielęgnacji paznokci osłabionych i podatnych na uszkodzenia pomocne bywa Serum Protect+, zawierające olej z lnianki siewnej, witaminę E i olejek z drzewa herbacianego. Sprawdź Serum Protect+ →
Źródła
- Navarro L., Pattern diagnosis of onycholysis, JEADV Clinical Practice, 2023: onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jvc2.148
- Onycholysis, DermNet: dermnetnz.org/topics/onycholysis
- Onycholysis: Background, Pathophysiology, Etiology, Medscape: emedicine.medscape.com/article/1105738-overview
- Onycholysis an early indicator of thyroid disease, PMC: ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6522173
- Onycholysis (Nail Separation): Symptoms, Causes & Treatment, Cleveland Clinic: my.clevelandclinic.org/health/diseases/22903-onycholysis
- Barel A.O. i wsp., Effect of oral intake of choline-stabilized orthosilicic acid on skin, nails and hair in women with photodamaged skin, Archives of Dermatological Research, 2005